DZOK
Menu

/ PRZEWODNIK PO EGZEKUCJI

/ EGZEKUCJA SĄDOWA? TO NIE KONIEC ŚWIATA!

Egzekucja sądowa to naprawdę nie koniec świata. Choć powyższe stwierdzenie może na pierwszy rzut oka budzić pewne wątpliwości (a nierzadko również i skrajne emocje), dobrze to sobie uświadomić, a jeszcze lepiej zapamiętać. Trzeba sobie zdać sprawę z tego, że egzekucja nie jest procesem całkowicie „bezbolesnym”, mamy bowiem do czynienia z przymusem, jednak przy odpowiednim podejściu każdej ze stron można ją przeprowadzić nie tylko w sposób sprawny, ale także w sposób możliwe najmniej uciążliwy dla dłużnika. Celem tego opracowania jest wskazanie, iż istnieją przepisy, które mają z jednej strony zapewnić sprawną realizację postępowania egzekucyjnego przy jednoczesnym poszanowaniu prawa jednostki. Jednym słowem nie ma sytuacji bez wyjścia. Jedną z pierwszych rzeczy, które należy mieć na uwadze jest to, że egzekucja nie dotyka tylko i wyłącznie sfery majątkowej. Celem egzekucji jest oczywiście uzyskanie od dłużnika należnego wierzycielowi świadczenia (które w przeważającej mierze ma charakter majątkowy), jednak stosowane w tym celu środki siłą rzeczy dotykają również, innych ważnych sfer naszego życia, bardzo często sam proces dotyka także naszych najbliższych. Tym bardziej warto wiedzieć w jaki sposób zmierzyć się z tą sytuacją. Aby to pełniej zrozumieć, trzeba wiedzieć, kim jest komornik i jaka jest jego rola w postępowaniu egzekucyjnym. Zgodnie z Europejską Konwencją Praw Człowieka i orzecznictwem Sądu Europejskiego w Strasburgu, wierzycielowi przysługuje uprawnienie do otrzymania świadczenia w rozsądnym czasie oraz w toku właściwego i skutecznego postępowania egzekucyjnego. Innymi słowy – w sytuacji, kiedy dłużnik nie wywiązuje się ze swoich zobowiązań wobec wierzyciela, ten ostatni może zwrócić się o pomoc w odzyskaniu stosownych należności do odpowiednich instytucji dysponujących tzw. środkami przymusu.

 

/ Kim jest komornik sądowy?

Stronami stosunku zobowiązaniowego są wierzyciel i dłużnik. W przypadku gdy dług nie jest spłacany, wierzyciel, po uzyskaniu tytułu wykonawczego, kieruje sprawę do komornika sądowego w celu egzekucji należności. Wierzyciel i dłużnik stają się wtedy stronami postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika. W praktyce oznacza to, iż kontakt na linii wierzyciel-dłużnik przestaje być konieczny. Komornik sądowy staje się kimś w rodzaju administratora postępowania egzekucyjnego. Warto więc wiedzieć, kim jest komornik oraz jakie są jego uprawnienia i obowiązki. Wiedza ta pozwoli nie tylko właściwie korzystać z przysługujących stronom praw, ale także zrozumieć motywy postępowania oraz rolę komornika w całym procesie. Komornik sądowy jest funkcjonariuszem publicznym działającym przy sądzie rejonowym. Wykonuje on czynności egzekucyjne w sprawach cywilnych, a także inne czynności przekazane na podstawie odrębnych przepisów. Komornikowi powierza się w szczególności wykonywanie orzeczeń sądowych w sprawach o roszczenia pieniężne i niepieniężne oraz o zabezpieczenie roszczeń, a także wykonywanie innych orzeczeń wydanych na podstawie odrębnych przepisów, które podlegają wykonaniu w drodze egzekucji sądowej. Komornik uzyskał także uprawnienia do doręczania pozwów sądowych, stając się po raz pierwszy w Polsce rzeczywistym gwarantem rzetelnego procesu sądowego. KOMORNIK SĄDOWY – działa w imieniu państwa, w związku z czym jego obowiązkiem jest działanie w granicach wyznaczonych przez prawo oraz zasady etyki zawodowej; – działa na rzecz wierzyciela, zobowiązany jest on do uwzględnienia oraz poszanowania należnych obu stronom postępowania egzekucyjnego praw. Swoje czynności powinien wykonywać według najlepszej woli, z należytą uczciwością i bezstronnością, rzetelnie oraz sprawnie; – prowadząc postępowanie egzekucyjne, komornik ma prawo (a nawet obowiązek) stosować przewidziane prawem środki przymusu, których celem jest wymuszenie spełnienia obowiązku określonego w treści tytułu wykonawczego.

 

/ Dlaczego i kiedy komornik puka do drzwi?

Wizyty komornika może spodziewać się każdy, kto - mimo zobowiązania go orzeczeniem sądu, ugodą lub innym aktem - dobrowolnie nie spełnia świadczenia na rzecz wierzyciela. Zdarzeń i sytuacji, które potencjalnie mogą skończyć się dla nas „odwiedzinami” komornika, jest bardzo wiele. Może to być pobranie kredytu bankowego bądź pożyczki, dziedziczenie długu, nieregulowanie czynszu za mieszkanie, niepłacenie alimentów, poręczenie długu czy nawet zwykłe nadprogramowe zakupy (w tym zakupy na raty), których dokonuje się bez uprzedniego przeanalizowania budżetu domowego i możliwości zarobkowych (przekładających się na możliwość regularnych spłat). Osoby, które regulują stosowne płatności i wywiązują się ze wszystkich zobowiązań, nie muszą się obawiać spotkania z komornikiem. Inaczej sytuacja wygląda w przypadku osób, które z różnych względów nie spłacają powstałych długów. Tam prawdopodobieństwo bliskiego spotkania z komornikiem jest zdecydowanie większe. Z punktu widzenia egzekucji, której podstawą jest tytuł wykonawczy, powód braku spłaty należności nie ma żadnego znaczenia. Przyczyn takich może być oczywiście mnóstwo - od zwykłej niechęci do spłaty zadłużenia lub świadomego odraczania spłat mimo realnej możliwości dokonania ich w terminie, przez zbyt lekkomyślne podejście do kwestii finansowych (zaciągania zobowiązań z założeniem „jakoś się to spłaci”, „jakoś to będzie”, „coś się wymyśli”), aż do powodów będących skutkiem sytuacji losowych (np. nieotrzymanie wynagrodzenia na czas, nieregulowanie płatności przez naszych dłużników, utrata pracy czy choroba).

 

/ ROZMOWA Z KOMORNIKIEM

Zanim rozpoczniemy rozmowę z komornikiem, warto uświadomić sobie kilka ważnych kwestii. Pozwoli to uniknąć zbędnych sporów z komornikiem i straty cennego czasu. Podstawowym problemem wielu dłużników jest przekonanie, że jeśli - ich zdaniem - to nie oni są winni powstania zadłużenia, wówczas wszczęte przeciwko nim postępowanie egzekucyjne powinno być przez komornika umorzone. Starają się przekonać komornika, że wydany tytuł wykonawczy jest niesprawiedliwy lub oświadczają, że są tylko poręczycielami, a długu nie zaciągali. Jeszcze inni żądają od komornika natychmiastowego umorzenia postępowania stwierdzając, że dochodzone należności już spłacili. Takie żądania skierowane do komornika nie odniosą skutku. Zgodnie bowiem z art. 804 Kodeksu postępowania cywilnego komornik nie ma prawa do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Oznacza to, że komornik nie może badać okoliczności stojących u podstaw wydania wyroku, jak i rozstrzygać o zgłoszonym przez dłużnika zarzucie spłaty należności. Nawet wtedy, gdy zobowiązanie nigdy nie istniało albo dłużnik je spłacił przed czy po wydaniu wyroku albo po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, dłużnik nie może żądać od komornika umorzenia postępowania egzekucyjnego. Nie znaczy to, że dłużnik jest w takim przypadku pozbawiony możliwości obrony przed egzekucją. Jeżeli dłużnik stwierdzi, że należność objęta tytułem wykonawczym została spłacona lub z jakiś innych powodów nie może być dochodzona, będzie mu przysługiwać prawo dochodzenia swoich praw w drodze powództwa przeciwegzekucyjnego w osobnym postępowaniu przed sądem (art. 840 k.p.c.). Komornik nie może rozstrzygać o takich żądaniach i do czasu rozpatrzenia sprawy przez sąd jest zobowiązany w dalszym ciągu prowadzić postępowanie egzekucyjne. Wielu dłużników pyta, dlaczego zajęto ich ruchomości, skoro chcą płacić, nie uchylają się od tego obowiązku, ale nie mają pracy. Kolejna grupa dłużników brak spłaty należności usprawiedliwia czekaniem na rozliczenie się z innymi osobami (swoimi dłużnikami). Trzeba jednak wiedzieć, że fakt nieposiadania gotówki, nawet z przyczyn losowych (czym tłumaczy się niemożność spłaty zasądzonej zaległości), nie stanowi przeszkody do prowadzenia egzekucji. Jeżeli wierzyciel uzyskał tytuł wykonawczy przeciwko dłużnikowi, przysługuje mu prawo do wszczęcia egzekucji z tych składników majątkowych, które posiada dłużnik i które podlegają egzekucji (np. z ruchomości, wierzytelności czy nieruchomości). Rozmawiając, zachowujmy spokój. Świadomość istnienia zobowiązania i odpowiedzialności za nie oraz znajomość podstawowych reguł rządzących postępowaniem egzekucyjnym powinno pomóc „uwolnić się” od często zgubnych skutków poczucia krzywdy. Niewiedza powoduje, że wiele czynności egzekucyjnych, które są zgodne z prawem, dłużnicy czy też inni uczestnicy postępowania egzekucyjnego uważają za krzywdzące. W takim przekonaniu utwierdzają ich dodatkowo częste w ostatnim okresie przekazy medialne, w których jest więcej dążenia do sensacji, niż rzetelnej oceny prawnej różnych zdarzeń. Niestety często prowadzi ono do racjonalizowania zbędnego oporu, a nierzadko także do wykonywania ruchów dodatkowo komplikujących przebieg egzekucji, sprawiając, że staje się ona jeszcze bardziej uciążliwa. Zamiast podejmować stosowne, przewidziane prawem kroki, uczestnicy postępowania reagują agresją. Pomimo problemów, jakie wywołuje egzekucja, należy w jej toku panować nad emocjami i zachować spokój. Silne emocje, oburzenie i złość zdecydowanie nie są dobrymi doradcami. Agresja słowna, a tym bardziej fizyczna, może powodować poniesienie odpowiedzialności karnej. Jako funkcjonariusz publiczny komornik korzysta ze szczególnej ochrony nie tylko w zakresie znieważenia (art. 226 k.k.) lub naruszenia nietykalności cielesnej bądź czynnej napaści (art. 222, 223 k.k.), ale także w kwestii wywierania wpływu na jego czynności urzędowe lub zmuszania go do przedsięwzięcia lub zaniechania takiej czynności (art. 224 k.k.). Takiej samej karze podlega także zmuszanie do przedsięwzięcia lub zaniechania czynności służbowej przez osobę przybraną komornikowi do pomocy (art. 224 §2 k.k.). W trakcie rozmowy lub podczas dokonywania czynności egzekucyjnych nie należy utrudniać komornikowi ich dokonywania. Osoba, która zachowuje się niewłaściwie lub przeszkadza komornikowi w wykonywaniu obowiązków, może po bezskutecznym upomnieniu zostać wydalona z miejsca czynności (art. 764 k.p.c.). W przypadku niezastosowania się do wezwania do wydalenia z miejsca czynności komornik może ukarać taką osobę grzywną w wysokości do tysiąca złotych. W ostateczności komornik może również skorzystać z pomocy organów policji. Niewłaściwe zachowanie w toku postępowania egzekucyjnego może powodować, że dotkną nas poważne, a przecież możliwe do uniknięcia sankcje. Dłużnik w toku postępowania może sam pozbawić się możliwości osobistego w nim udziału (wydalenie). Może to także dotyczyć osób, które miały go w tych czynnościach wspierać czy mu pomagać. Brak uczestnictwa dłużnika w czynnościach może spowodować dodatkowe, trudne do przewidzenia konsekwencje – np. potrzebę ustanowienia dozoru, zabezpieczania czy odbioru rzeczy. Czynności takie niestety generują dodatkowe, znaczne koszty. W toku postępowania egzekucyjnego majątek dłużnika już ulega uszczupleniu, egzekucja samej należności wierzyciela już jest dużą uciążliwością. Należy się zastanowić, czy warto narażać się na dodatkowe koszty. Trzeba zwrócić uwagę na jeszcze jedną ważną sprawę. Komornikowi na jego żądanie należy udzielać informacji niezbędnych do prowadzenia egzekucji (art. 761 k.p.c.). Nieuzasadniona odmowa udzielenia informacji lub świadome udzielanie informacji fałszywych może doprowadzić do nałożenia przez komornika kary w postaci grzywny do kwoty dwóch tysięcy złotych. Postępowanie egzekucyjne jest wydarzeniem dosyć trudnym i sprzyjającym skrajnym emocjom, jednak dla dobra każdej ze stron tego postępowania należy pogodzić się z zaistniałą sytuacją i wziąć odpowiedzialność za czyny, które doprowadziły do takiego obrotu sprawy. Rozmawiając z komornikiem, należy przede wszystkim skupić się na poszukiwaniu rozwiązań powstałego problemu. Nie ma jednego schematu prowadzenia egzekucji - po przedyskutowaniu wszelkich propozycji spłat możliwe jest znalezienie takiego rozwiązania, które usprawni całe postępowanie egzekucyjne, przy jednoczesnym ograniczeniu towarzyszących mu uciążliwości. Przykładowo, dla jednego dłużnika bardziej dogodne będzie prowadzenie egzekucji z wynagrodzenia, dla drugiego – z ruchomości, a jeszcze innego - z wierzytelności. Po uwzględnieniu wniosków wierzyciela oraz obowiązujących przepisów prawnych, komornik dokonuje oceny propozycji dłużnika. Następnie zawiadamia go o zajętym stanowisku, pouczając przy okazji o przysługujących mu środkach zaskarżenia. Ostatnim, bardzo istotnym elementem, na który wypada zwrócić szczególną uwagę, jest to, że komornik nie udziela porad prawnych. Otrzymywanych od komornika pouczeń nie należy mylić z poradami prawnymi. Zgodnie z przepisami komornik powinien udzielić stronom i uczestnikom postępowania, występującym w sprawie bez adwokata, pouczeń co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 5 k.p.c. w zw. z art. 13 k.p.c.). Nie należy oczekiwać od komornika porad prawnych. Jak już wcześniej zaznaczono, wynika to z obowiązku prowadzenia postępowania w sposób obiektywny i bezstronny. Brak takich porad od komornika, mimo oczekiwań, wcale nie znaczy, że komornik stoi bardziej po stronie wierzyciela czy dłużnika.

 

/ Czy z komornikiem można negocjować?

Na tak postawione pytanie należy udzielić odpowiedzi przeczącej, natomiast rozmawiać należy zawsze i to na każdym etapie postępowania. Na podstawie złożonego wniosku egzekucyjnego wraz z dołączonym tytułem wykonawczym komornik zobowiązany jest wszcząć i prowadzić egzekucję. Sposób i tryb, w jakim jest ona prowadzona, wynika ze złożonego przez wierzyciela wniosku i obowiązujących przepisów. W obecnym stanie prawnym komornik nie posiada uprawnień do prowadzenia negocjacji z dłużnikiem. Ponieważ nie jest dysponentem dochodzonej należności, nie może podejmować decyzji o jej umorzeniu czy np. rozłożeniu spłaty na raty. Komornik natomiast posiada bardzo ważne uprawnienie. Jako administrator postępowania jest odpowiedzialny za prowadzenie postępowania w sposób najmniej uciążliwy dla dłużnika. Jeśli dłużnik stawi się u komornika, złoży mu wyjaśniania na temat swojej aktualnej sytuacji majątkowej, dobór najmniej uciążliwych sposobów egzekucji przez komornika wydaje się wówczas możliwy do zrealizowania. Ma także obowiązek prowadzić postępowanie sprawnie i szybko. Jak już wcześniej wspomniano, nie ma jednego schematu prowadzenia egzekucji. W toku postępowania egzekucyjnego jest możliwe składanie propozycji przez wierzyciela i dłużnika, które mogą je usprawnić lub ograniczyć jego uciążliwość. Odbywa się to jednak w ramach składanych wniosków przez strony i ich rozpatrywania przez komornika, a nie negocjacji

 

/ IDZIEMY DO KOMORNIKA

/ Składamy wniosek egzekucyjny

Do wszczęcia egzekucji przez komornika konieczne jest złożenie wniosku o wszczęcie egzekucji. Uprawnienie do złożenia takiego wniosku ma wierzyciel, a więc osoba, na rzecz której ma zostać spełnione świadczenie. Niekiedy na rzecz wierzyciela wniosek o wszczęcie egzekucji może zostać złożony przez prokuratora, Rzecznika Praw Obywatelskich, organizację pozarządową, inspektora pracy czy powiatowego (miejskiego) rzecznika konsumentów. Wniosek o wszczęcie egzekucji składa się na piśmie lub ustnie do protokołu w kancelarii komornika. Pisemny wniosek powinien zawierać następujące dane:

  • oznaczenie komornika, do którego jest on składany;
  • oznaczenie wierzyciela i dłużnika (imiona, nazwiska, miejsca zamieszkania i adresy, numery PESEL lub NIP, a w przypadku osoby prawnej numer z Krajowego Rejestru Sądowego);
  • wskazanie świadczenia, które ma być wyegzekwowane;
  • podpis.

Wskazanie przez wierzyciela sposobów egzekucji nie jest już obligatoryjne. Wniosek egzekucyjny umożliwiać będzie egzekucję ze wszystkich dopuszczalnych sposobów, za wyjątkiem nieruchomości. Do wniosku o wszczęcie egzekucji należy dołączyć tytuł wykonawczy w oryginale, ponieważ jego brak bezwzględnie uniemożliwia podjęcie jakichkolwiek czynności egzekucyjnych. W celu ułatwienia napisania prawidłowego wniosku egzekucyjnego w wielu kancelariach komorniczych przygotowane są wzory, w których wypełnia się tylko wskazane rubryki. Ustawodawca wprowadził także formularz wniosku egzekucyjnego. Formularze są dostępne w budynkach sądu ale także w każdej kancelarii komorniczej. Wzory wniosków można pobrać ze stron internetowych kancelarii. Wniosek egzekucyjny sporządzony na piśmie można wysłać drogą pocztową lub złożyć w kancelarii komornika. Ustne zgłoszenie wniosku egzekucyjnego wierzyciel dokonuje w kancelarii komornika i zamieszcza je w protokole, który podpisuje wierzyciel oraz osoba, która go sporządziła. We wniosku o wszczęcie egzekucji wierzyciel również musi wskazać świadczenie, które chce wyegzekwować oraz określić sposoby egzekucji. Składając wniosek o wszczęcie egzekucji należności alimentacyjnych, wierzyciel nie musi wskazywać sposobów egzekucji ani majątku dłużnika, z którego ma być ona prowadzona. Jednak podanie komornikowi znanych wierzycielowi składników majątku dłużnika przyspieszy postępowanie.

Ustawodawca dokonał fundamentalnej zmiany polegającej na powierzeniu komornikowi oceny dolegliwości egzekucji jaka jest prowadzona względem dłużnika. Komornik zastosuje sposób najmniej uciążliwy dla dłużnika. W sprawach, w których wierzyciel nie wskaże majątku pozwalającego na zaspokojenie świadczenia, komornik będzie wzywał dłużnika do złożenia wykazu majątku lub innych wyjaśnień niezbędnych do przeprowadzenia egzekucji. Taki wykaz dłużnik składa przed komornikiem pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Wniosek egzekucyjny kieruje się do komornika sądowego. Co do zasady komornik działa na obszarze swego rewiru względnie apelacji. Rewirem działalności komornika jest obszar właściwości danego sądu rejonowego. W rewirze komorniczym działa zwykle kilku komorników sądowych. Wybór, do którego należy złożyć wniosek egzekucyjny, należy do wierzyciela. Przed złożeniem wniosku egzekucyjnego do komornika należy sprawdzić, czy może on prowadzić postępowanie poza swoim rewirem. Istotne jest złożenie wniosku egzekucyjnego „właściwemu” komornikowi, to jest takiemu, który ma uprawnienia do przeprowadzenia egzekucji. Najczęściej do przeprowadzenia egzekucji właściwy jest komornik, w rewirze którego dłużnik mieszka. W przypadku egzekucji z rzeczy ruchomych i nieruchomości właściwy jest komornik, w rewirze którego znajdują się te składniki majątku dłużnika. Wniosek o wszczęcie egzekucji należności alimentacyjnych można również złożyć do komornika, w rewirze którego mieszka wierzyciel. Prawidłowe złożenie wniosku o wszczęcie egzekucji wszczyna postępowanie egzekucyjne. Komornik przystępuje do egzekucji, a wierzyciel nazywany jest wierzycielem egzekwującym.

 

/ Co to jest tytuł wykonawczy?

Podstawą egzekucji sądowej jest tytuł wykonawczy. Tytuł wykonawczy wyznacza granice egzekucji, tj. wskazuje, kto może żądać wszczęcia egzekucji i przeciwko komu może ona być prowadzona oraz jakie świadczenie ma być spełnione. Tytuł wykonawczy jest dokumentem zaopatrzonym w sądową klauzulę wykonalności, którego posiadanie uprawnia do wszczęcia egzekucji. Najczęściej jest to prawomocne lub natychmiast wykonalne orzeczenie sądu (wyrok, postanowienie) zasądzające świadczenie. Orzeczenie sądowe jest prawomocne, jeżeli nie przysługuje od niego środek odwoławczy lub inny środek zaskarżenia. Natychmiast wykonalne są orzeczenia określone przepisami wymienionego kodeksu (np. postanowienia) lub zaopatrzone przez sąd rygorem natychmiastowej wykonalności. Tytułami egzekucyjnym są również inne orzeczenia, ugody lub akty, które z mocy przepisów prawa podlegają wykonaniu w drodze egzekucji, np. akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji i zobowiązał do zapłaty kwoty pieniężnej lub uiszczenia określonej ilości innych rzeczy oznaczonych indywidualnie. Aby wszystkie wskazane wyżej orzeczenia, ugody i akty stanowiły tytuł egzekucyjny, muszą zawierać treść nadającą się do wykonania. Po zaopatrzeniu ich przez sąd w klauzulę wykonalności, stają się tytułami wykonawczymi. Klauzula wykonalności jest urzędowym stwierdzeniem przez sąd, że obowiązek określony w tytule egzekucyjnym podlega wykonaniu przy zastosowaniu przymusu. Wszystkie urzędy oraz osoby, których to dotyczy, mają obowiązek podporządkować się tytułowi wykonawczemu i udzielić wszelkiej pomocy do jego wykonania. Wyjątkowo niektóre tytuły egzekucyjne podlegają egzekucji bez konieczności nadania im klauzuli wykonalności, np. postanowienie komornika o kosztach egzekucji.

 

/ Sposoby egzekucji, na czym polega i jak w praktyce wygląda sądowe postępowanie egzekucyjne

Wierzyciel posiadający tytuł wykonawczy uprawniony jest do żądania przeprowadzenia egzekucji co do zasady ze wszystkich składników majątku dłużnika. Może on zatem wskazać, do jakich składników majątkowych komornik powinien skierować egzekucję. Są to właśnie sposoby egzekucji. Sposoby egzekucji świadczenia pieniężnego polegają na egzekucji z:

  • ruchomości;
  • wynagrodzenia za pracę;
  • rachunków bankowych;
  • wierzytelności;
  • innych praw majątkowych (z dziedziny własności przemysłowej, udziałów w spółkach handlowych, papierów wartościowych, prawa do żądania działu majątku);
  • nieruchomości.

Należy przy tym pamiętać, że wierzyciel może wskazać komornikowi w złożonym przez siebie wniosku kilka sposobów egzekucji, przy czym komornik w praktyce zastosuje sposób najmniej uciążliwy dla dłużnika. Jest to obowiązkiem komornika. Do egzekucji z ruchomości przystępuje się przez jej zajęcie. Komornik może zająć rzecz ruchomą dłużnika znajdującą się w jego władaniu. Wyjątkowo zajęte mogą być rzeczy znajdujące się we władaniu innych osób, w tym wierzyciela. Nie podlegają jednak zajęciu ruchomości, jeżeli z ujawnionych w sprawie okoliczności wynika, że nie stanowią one własności dłużnika. Komornik umarza postępowanie w niezbędnym zakresie, jeżeli przedstawiono niebudzący wątpliwości dowód na piśmie, że zajęte ruchomości nie stanowią własności dłużnika. Zajęcie następuje poprzez wpisanie rzeczy do protokołu zajęcia. Komornik, kierując się swoja wiedzą i doświadczeniem życiowym, oznacza wartość każdej zajętej rzeczy. Może również w tym celu powołać biegłego, jeżeli zajdzie taka potrzeba, zwłaszcza gdy strony kwestionują wartość zajętych rzeczy określoną przez komornika. Na każdej zajętej rzeczy komornik umieszcza znak zajęcia, tj. nakleja lub w inny sposób umieszcza w widocznym miejscu kartkę ze swoją pieczęcią. Zajęcie kończy się podpisaniem protokołu. Po ukończeniu zajęcia komornik najczęściej oddaje zajęte rzeczy pod dozór osoby, która nimi władała, ale może też powierzyć dozór innej osobie. Dozorca może być zmieniony także wtedy, jeżeli okaże się, że dozór jest sprawowany nieprawidłowo. Po dokonaniu zajęcia ruchomości następuje ich sprzedaż, która może nastąpić nie wcześniej niż po upływie dwóch tygodni od dnia uprawomocnienia się zajęcia. Sprzedaż może nastąpić w drodze licytacji publicznej, elektronicznej, z wolnej ręki lub w drodze sprzedaży komisowej. Najczęściej ruchomości sprzedawane są na licytacji publicznej, o której komornik publicznie obwieszcza, wskazując jej miejsce i czas. Cena wywołania na I licytacji wynosi 3/4 wartości oszacowania. W przypadku konieczności wyznaczenia II licytacji cena wynosi 1/2 wartości oszacowania. Jeżeli stawią się licytanci, komornik przeprowadza przetarg i udziela przybicia osobie, która zaoferowała najwyższą cenę. Wierzyciel, zarówno po bezskutecznej I, jak i II licytacji, ma prawo przejąć zajętą rzecz na własność. Nowością w polskim systemie prawnym jest sprzedaż ruchomości w formie licytacji elektronicznej. Taka sprzedaż jest dokonywana na wniosek wierzyciela i za pośrednictwem systemu teleinformatycznego. Komornik wyznacza wówczas termin rozpoczęcia i zakończenia licytacji elektronicznej w taki sposób, aby czas jej trwania wynosił co najmniej siedem dni. Natychmiast po zakończeniu licytacji elektronicznej komornik udzieli przybicia osobie ofiarującej najwyższą cenę w chwili zakończenia licytacji elektronicznej. Przybicie będzie udzielane również  w systemie teleinformatycznym.

 

/ Ile kosztuje postępowanie egzekucyjne?

Koszty postępowania egzekucyjnego zostały zawarte przez ustawodawcę w ustawie o kosztach komorniczych. Ustawa określa wysokość kosztów komorniczych i zasady ich ponoszenia oraz tryb postępowania w sprawach dotyczących tych kosztów. Na wstępie trzeba wskazać, że koszty celowe związane z egzekucją ponosi dłużnik. To on nie wykonał dobrowolnie obowiązku określonego w tytule egzekucyjnym i wierzyciel został zmuszony do zainicjowania postępowania egzekucyjnego. Na koszty egzekucyjne składają się wydatki i opłaty komornicze. Do kosztów tych zalicza się również koszty zastępstwa prawnego wierzyciela, jeżeli reprezentuje go radca prawny lub adwokat. Opłaty egzekucyjne dzielą się na opłaty stosunkowe i stałe. Opłata egzekucyjna ustalona zgodnie z przepisami ustawy nie podlega podwyższeniu o jakiekolwiek dodatkowe należności. Podstawę obliczenia opłaty stosunkowej stanowi wartość świadczenia. Za wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego wierzyciel nie uiszcza opłat stosunkowych z wyjątkiem sytuacji, gdy wniosek złożony do komornika był niecelowy (np. dłużnik spełnił dobrowolnie świadczenie przed złożeniem wniosku). Wierzyciel może natomiast zostać wezwany przez komornika o uiszczenie zaliczki na wydatki, które powstaną w toku postępowania oraz opłatę od wniosku o poszukiwanie majątku, jeżeli nie wie, jakie składniki majątkowe przysługują dłużnikowi. Nieuiszczenie zaliczki na wydatki powoduje, że czynności, których koszt miał zostać pokryty z zaliczki, nie zostaną dokonane, a nieopłacony wniosek zlecający poszukiwanie majątku będzie zwrócony. Opłaty stosunkowe komornik ściąga bezpośrednio od dłużnika. Za niektóre czynności komornika pobierana jest opłata stała, którą uiszcza wierzyciel. Należy przy tym podkreślić, że opłata egzekucyjna nie jest ani wynagrodzeniem komornika sądowego, ani ekwiwalentem za jego usługi. Opłata ta służy bowiem pokryciu kosztów działalności egzekucyjnej komornika, tj. kosztów organizacji i utrzymania kancelarii komorniczej.  Dodatkowo opłata egzekucyjna ma pełnić rolę sankcji, tak aby dłużnik czuł zobowiązanie do spłaty swoich należności przed egzekucją komorniczą. Podstawowa stawka opłaty stosunkowej wynosi 10% wartości wyegzekwowanego świadczenia, przy czym nie mniej niż 150 zł. Jeżeli dłużnik, w terminie miesiąca od dnia doręczenia mu zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, wpłaci do rąk komornika lub na jego rachunek bankowy całość lub część egzekwowanego świadczenia, komornik ściąga od dłużnika opłatę stosunkową w wysokości 3% wartości wyegzekwowanego w ten sposób świadczenia. Obecnie zastosowany sposób egzekucji nie ma wpływu wysokość opłaty egzekucyjnej. Opłatę stosunkową ściąga się od dłużnika wraz z wyegzekwowanym świadczeniem proporcjonalnie do jego wysokości. Jak już wspomniano, komornikowi należy się również zwrot wydatków, które powstały w trakcie trwania postępowania egzekucyjnego.  Wydatkami tymi są:

  •  wynagrodzenie biegłych;
  • koszty ogłoszeń;
  • koszty transportu specjalistycznego oraz przejazdów poza miejscowość, która jest siedzibą komornika;
  • należności osób powołanych do udziału w czynnościach, np. dozorcy zajętych rzeczy;
  • zryczałtowane koszty utrwalania czynności odbywających się poza kancelarią oraz przechowywania zapisu obrazu i dźwięku, o ile wierzyciel domagał się utrwalenia czynności;
  • koszty doręczenia środków pieniężnych przez pocztę (porto) lub przelewem bankowym;
  • koszty uzyskiwania informacji, np. zapytanie do ZUS kosztuje 35,73 zł, a zapytanie do Urzędu Skarbowego 45 zł;
  • koszty pokrycia opłaty sądowej należnej od wniosku o wpis w księdze wieczystej.
  • koszty doręczenia korespondencji (jednorazowo nie więcej niż 60 zł)

Wydatki te w ostateczności obciążają dłużnika. Komornik może jednakże wezwać wierzyciela do ich zaliczkowego uiszczenia. Wierzyciel, który wybrał komornika spoza właściwego mu rewiru, ponosi koszty działania komornika poza terenem tego rewiru. Niekiedy postępowanie egzekucyjne jest w całości lub w części bezskuteczne, wtedy wydatki poniesione przez komornika, które nie zostały pokryte z wyegzekwowanej części świadczenia, obciążają wierzyciela.

 

/ DORĘCZANIE POZWÓW PRZEZ KOMORNIKA

/ Warto odbierać korespondencję?

Przede wszystkim dlatego, że po uzyskaniu informacji na temat wszczęcia egzekucji można podjąć odpowiednie kroki w celu ustalenia, czy postępowanie egzekucyjne rzeczywiście dotyczy naszego zobowiązania, czy innej osoby. Może się bowiem okazać, że zadłużenie nie wynika wcale z naszej winy, ale powstało na skutek wykorzystania naszych danych osobowych przez osobę trzecią (np. zaciągnięcie kredytu przez oszusta, który się pod nas podszywa). Zdarza się też czasem, że wierzyciel w dalszym ciągu dochodzi należności, która została już przez nas w całości lub części uregulowana. Może się także zdarzyć, że w wyniku błędu wierzyciela egzekucja zostanie skierowane przeciwko osobie, która dłużnikiem nie jest. W takich sytuacjach, dzięki utrzymywaniu kontaktu z komornikiem, zyskujemy możliwość niezwłocznego podjęcia obrony i uniknięcia potencjalnie przykrych konsekwencji. Jest to o tyle ważne, że komornik nie prowadzi w tym zakresie żadnego postępowania sprawdzającego – po wpłynięciu wniosku wierzyciela o wszczęcie egzekucji wraz z tytułem wykonawczym jest on zobowiązany do wszczęcia egzekucji, natomiast wierzyciel, składający wniosek o wszczęcie egzekucji, nie ma obowiązku udowadniania komornikowi, czy zobowiązanie nadal istnieje oraz że osoba wskazana we wniosku jest rzeczywiście dłużnikiem. Bardzo istotne nie tylko z punktu widzenia wierzyciela, ale przede wszystkim dłużnika, jest posiadanie wiedzy, jakie zastosowano sposoby egzekucji oraz na jakim etapie znajduje się postępowanie egzekucyjne. Takie informacje właśnie odnajdziemy w kierowanej do nas korespondencji. Pozwoli to w niektórych przypadkach podjąć stosowną obronę prawną, minimalizować bądź uniknąć zbędnej uciążliwości egzekucji.

Przykład I: Dłużnik prowadzi działalność gospodarczą. Komornik dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego dłużnika. Zgodnie z treścią art. 890 §2 k.p.c. dłużnikowi przysługuje prawo do zwolnienia zajętych na tym rachunku środków na zasadach określonych w tym przepisie, m.in. środków na bieżące wynagrodzenia za pracę dla swoich pracowników. Pozwoli to na dalsze prowadzenie działalności pomimo prowadzonej egzekucji (tym samym minimalizowanie skutków egzekucji). Jeżeli jednak dłużnik nie odbiera korespondencji i nieświadomy prowadzonej egzekucji nie złoży w porę stosownych wniosków, nie wykorzysta tego prawa, co może bardzo poważnie skomplikować jego sytuację zawodową.

Przykład II: Komornik prowadząc egzekucję z nieruchomości, ustala termin oględzin nieruchomości z biegłym. Jeżeli nie odbieramy korespondencji i nie udostępnimy lokalu, komornik zmuszony będzie do zarządzenia jego otwarcia w trybie art. 814 k.p.c. oraz dokonania oględzin nawet pod nieobecność dłużnika. Czynność taka odbywa się z udziałem policji, osób przybranych do otwarcia lokalu, świadków itd. Czynność taka, oprócz możliwych do uniknięcia uciążliwości, znacznie podwyższy koszty egzekucyjne. Należy także pamiętać, że pisma kierowane do stron lub uczestników postępowania egzekucyjnego zawierają ponadto pouczenia. Pouczenia mówią nie tylko o przysługujących tym podmiotom prawach, ale także o spoczywających na nich obowiązkach. W związku z powyższym należy dokładnie zapoznać się z treścią otrzymanego dokumentu. Zignorowanie tego punktu zwiększa bowiem prawdopodobieństwo poniesienia mniej lub bardziej dotkliwych konsekwencji.

 

/ Dlaczego komornik może doręczyć mi pozew z sądu?

Każdy chyba słyszał o historiach osób, które dopiero od komornika dowiadywały się, że mają dług  do spłacenia. Takie sytuacje są dosyć częste, gdyż  polskie prawo honorowało tzw. zasadę fikcyjnego doręczenia korespondencji z sądu. Polegała ona na tym, że powód wskazywał znany mu adres pozwanego w pozwie, a pisma sądowe nieodebrane przez adresata, dwukrotnie awizowane przez listonosza uznawane były za doręczone. Problem z tym, że adres wskazany przez powoda mógł być już nieaktualny i dalej postępowanie sądowe toczyło się bez wiedzy i udziału dłużnika nie z jego winy.

Zmiana kodeksu postępowania cywilnego ma na celu uniknięcie takich sytuacji. Teraz, gdy pozew doręczony za pośrednictwem poczty wraca do sądu, sąd zobowiązuje powoda do doręczenia korespondencji za pośrednictwem komornika.

 

/ Dlaczego komornik ma być skuteczniejszy od listonosza?

Rola komornika nie ogranicza się do wrzucenia awiza do skrzynki w przypadku niezastania adresata. Komornik w terminie 14 dni od otrzymania zlecenia doręczenia przesyłki może podejmować kilka prób doręczenia korespondencji w różnych porach dnia, jednak tylko w dni robocze w godzinach od siódmej do dwudziestej pierwszej.

Komornik próbując doręczyć przesyłkę może zasięgnąć informacji u sąsiadów, u administratora budynku, czy adresat mieszka pod wskazanym adresem, czy też np. wyprowadził się kilka lat temu. Komornik może zwrócić sie także na piśmie do wspólnoty czy administratora budynku o dane adresowe dłużnika pod rygorem nałożenia grzywny.

Z powyższego wynika, że komornik posiada więcej narzędzi do ustalenia adresu zamieszkania pozwanego niż listonosz. Z przeprowadzonych czynności komornik sporządza protokół.

 

/ Co sie stanie, jeżeli komornik nie doręczy mi pozwu, bo np. wyjechałem na urlop albo zmieniłem adres?

Jeżeli komornik nie zastanie adresata, ale ustali, że zamieszkuje on pod wskazanym na przesyłce adresem, zostawi w skrzynce pocztowej zawiadomienie o podjętej próbie doręczenia oraz informację o możliwości  odbioru pisma w kancelarii komornika w terminie 14 dni od umieszczenia zawiadomienia. Jeżeli adresat nie odbierze korespondencji w tym terminie pismo uważa się za doręczone w czternastym dniu od pozostawienia informacji przez komornika. W takim przypadku komornik zwróci pismo wraz ze sporządzonym przez siebie protokołem podmiotowi, który zlecał doręczenie.

Jeżeli komornikowi nie udało sie doręczyć korespondencji, ale z jego ustaleń wynika, że adresat nie mieszka pod adresem z przesyłki, to również zwróci korespondencję wraz z protokołem podmiotowi zlecającemu doręczenie. W takim przypadku powód może zwrócić sie do komornika o ustalenie aktualnego adresu zamieszkania pozwanego. Komornik wystąpi wtedy z zapytaniem do urzędów skarbowych, Zusu-u, banków, SKOK-ów i tą drogą może uzyskać nowy adres pozwanego.

 

/ Ile kosztuje doręczenie korespondencji przez komornika?

Podmiot zlecający doręczenie korespondencji komornikowi obowiązany jest uiścić opłatę w wysokości 60 zł, a jeżeli zleci komornikowi ustalenie adresu pozwanego dodatkowo musi zapłacić 40 zł opłaty stałej.

 

/ LICYTACJE ELEKTRONICZNE

Licytacje elektroniczne to nowość w postępowaniu egzekucyjnym, dotyczy na razie tylko sprzedaży ruchomości, w planach jest jednak, aby w ten sposób można było sprzedawać także nieruchomości.

Zasady uczestnictwa w e-licytacji podobne są do tych obowiązujących w komercyjnych portalach aukcyjnych.

Idea e-licytacji sprowadza się do tego, aby zwiększyć szansę na sprzedaż ruchomości zajętych przez komornika. Chętni do udziału w takiej licytacji nie muszą stawiać się osobiście w miejscu licytacji, mogą np. wziąć udział w przetargu prowadzonym przez komornika z drugiego końca Polski bez wychodzenia z domu. Z drugiej strony zwiększa się szansa dla wierzyciela na odzyskanie jego należności.

 

/ Jakie są zasady udziału w e-licytacji?

Warunki licytacji oraz zdjęcie przedmiotu licytacji zamieszczone będą przez komornika w obwieszczeniu o licytacji. Jeżeli zdecydujemy się wziąć udział w elektronicznej licytacji ruchomości, należy założyć konto na portalu do e-licytacji, podać imię, nazwisko, numer PESEL, adres poczty elektronicznej i adres do korespondencji. Konieczne jest także złożenie rękojmi za pośrednictwem portalu lub bezpośrednio komornikowi w wysokości jednej dziesiątej sumy oszacowania, chyba, że licytowany jest przedmiot o wartości niższej niż pięć tysięcy złotych. Wtedy rękojmia nie jest wymagana. Po złożeniu rękojmi otrzymamy unikalny identyfikator licytanta.

Za pośrednictwem tego konta można brać udział w nieograniczonej liczbie licytacji.

Licytacja rozpoczyna się i kończy w dniu wskazanym w obwieszczeniu o licytacji i trwa co najmniej 7 dni. W trakcie licytacji na portalu widzimy najwyższą aktualną cenę, identyfikator licytanta, który ją oferuje oraz czas pozostały do zakończenia licytacji. Po zakończeniu licytacji komornik udziela przybicia osobie oferującej najwyższą cenę. Jeżeli wygraliśmy licytację, cenę musimy wpłacić w dniu następnym po otrzymaniu informacji o przybiciu w kancelarii komorniczej w godzinach jej urzędowania lub na rachunek bankowy komornika do godziny osiemnastej.

Po odbiór wylicytowanej rzeczy musimy zgłosić się sami.

 

/ SKARGA NA CZYNNOŚCI KOMORNIKA

W sytuacjach, kiedy w pracy komornika zdarzają się pomyłki lub przypadki naruszenia prawa, dłużnikowi i wierzycielowi, a także innym osobom mającym interes prawny służy prawo do wniesienia skargi.

 

 

 

Przedmiot skargi?

Na działanie – na dokonanie nieprawidłowo czynności, na naruszenie przepisów prawnych.

Na zaniechanie – kiedy komornik jest obowiązany dokonać czy podjąć wskazaną w ustawie czynność, a jej nie dokonuje (np. nie wyznacza licytacji, pomimo, że wszelkie czynności poprzedzające się uprawomocniły, czy nie kończy postępowania egzekucyjnego, pomimo, że dłużnik spłacił należność).

Zaniechanie nie jest tym samym, czym bezczynność.

 

Na jakie czynności służy?

Skarga przysługuje na wszystkie czynności komornika, z wyjątkiem:

  1. zarządzenia komornika o wezwaniu do usunięcia braków pisma
  2. zawiadomienia o terminie czynności
  3. uiszczenia przez komornika podatku od towarów i usług

 

Kto może wnieść skargę?

Wierzyciel, dłużnik, małżonek dłużnika, ale też uczestnicy postępowania i każda inna osoba, której prawa zostały przez czynność lub zaniechanie komornika naruszone bądź zagrożone (np. świadkowie czynności powołani przez komornika, biegli, osoby przybrane do udziału w czynnościach).

Skargę  może złożyć także prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, organizacje pozarządowe dopuszczone do udziału w postępowaniu sądowym.

 

Termin i tryb do wniesienia skargi

 

 

Skargę  na dokonaną czynność wnosi się w terminie tygodniowym, liczonym od dnia:

  • dokonania czynności, gdy skarżący był obecny przy czynności o jej terminie zawiadomiony, lub
  • zawiadomienia o dokonaniu czynności strony lub osoby, której prawo zostało przez czynność komornika naruszone, lub
  • powzięcia wiadomości przez skarżącego o dokonanej czynności.

Skargę na zaniechanie przez komornika dokonania czynności wnosi się w terminie tygodniowym od dnia, w którym skarżący dowiedział się, że czynność miała być dokonana.

Komornik może przyznać rację skarżącemu i uwzględnić skargę, o czym zawiadomi skarżącego oraz zainteresowanych. Wówczas sąd nie będzie rozpoznawał skargi, cały proces zostanie zakończony u komornika.

 

Forma skargi

Skargę należy wnieść  na piśmie, z wszystkimi elementami, jakie powinno zawierać pismo procesowe. W piśmie tym należy:

  • dokładne określić zaskarżoną czynność lub czynność zaniechaną,
  • uzasadnić swoje stanowisko (można przytaczać i załączać dowody na poparcie swych argumentów) oraz zgłosić stosowny wniosek (uwagi poniżej),
  • wskazać sygnaturę akt sprawy komorniczej,
  • określić osobę dłużnika i wierzyciela z podaniem ich adresów,
  • określić, kto wnosi skargę oraz złożyć podpis pod nią,
  • dołączyć stosowną liczbę odpisów skargi, dla pozostałych występujących w sprawie stron tj. wierzyciela, dłużnika i komornika,
  • dołączyć dowód uiszczenia opłaty, ponieważ skarga podlega opłacie
  • wymienić załączniki dołączone do skargi.

 

Jakie powinno być żądanie skarżącego?

W skardze należy wskazać o co wnosi skarżący, w tym zakresie może to być:

  • uchylenie  zaskarżonej czynności,
  • zmiana zaskarżonej czynności,
  • żądanie dokonania czynności, w przypadku zaniechania.

 

Autorzy:

Ewa Dzidowska
Monika Janus
Karol Kułakowski
Mariusz Markowski
Krzysztof Pietrzyk